Fotografowanie panoram

Wstęp

W czasach, w których ja zaczynałem fotografowanie panoram nie było jeszcze takich smartfonów jak dzisiaj, nie było też aparatów, które potrafią wykonać zdjęcie panoramiczne za jednym naciśnięciem spustu migawki, jak np. Ricoh Theta lub Insta360. Do robienia panoram używało się wtedy normalnych cyfrowych aparatów fotograficznych, najczęściej lustrzanek.

Nie będę tu opisywał jak nacisnąć spust w wyspecjalizowanym aparacie do zdjęć panoramicznych typu Riocoh Theta albo Insta360, bo to każdy jest w stanie sam zrobić. Omówię jakie trzeba ustawienia zrobić, aby panoramy sfotografowane posiadanym sprzętem miały możliwie najlepszą jakość.

Podstawowe ustawienia aparatu

Aparat przełączamy w tryb manualny M nastawiając:

1. Możliwie niską czułość (najczęściej granicą jest tu 100 ISO.
2. Balans bieli na stałą wartość, np. na światło dzienne 5200 K.
3. Autofocus - wyłączony
4. Przysłonę wynikającą z testów na najostrzejszy obraz (w moich obiektywach jest to przysłona około 5,6 ÷ 8) - dotyczy aparatów z elektronicznym sterowaniem przysłoną.
5. Włączyć samowyzwalacz i ustawić go na 2 s opóźnienia. Fotografowanie z opóźnieniem 2 s zwykle poprawia jakość zdjęć, bo po tym czasie ustają drgania aparatu spowodowane naciskiem na spust.
6. Czas naświetlania kompromisowy dla całej fotografowanej sceny. Ustalamy go obserwując wskazania światłomierza przy obracania aparatu dookoła osi pionowej czyli na głowicy panoramicznej. Jeśli np. światłomierz aparatu czas prawidłowej ekspozycji wskazuje od 1/15 do 1/500 s, to mamy spory problem, bo różnice w oświetlaniu sceny dookoła nas są duże. W takich przypadkach  starajmy się ustawić czas naświetlania w taki sposób aby nie prześwietlać za mocno jasnych części fotografowanej sceny. Ja bym zaryzykował w podanym przykładzie ustawienie czasu na około 1/125 s. 
7. Stabilizacja matrycy - wyłączona. W trakcie robienia zdjęć lepiej, aby system aparatu nie poruszał matrycą, gdyż zepsuje to nam jakość jednego lub kilku zdjęć.

Bracketing ekspozycji

Jeśli różnice w oświetleniu sceny są duże i czasy w rożnych jej częściach bardzo się różnią włączmy automatyczny bracketing eskpozycji, o ile nasz aparat taką funkcje posiada. Zazwyczaj bracketing ekspozycji pozwala zrobić serię zdjęć: zdjęcie niedoświetlone, zdjęcie naświetlone prawidłowo i zdjęcie prześwietlone. Różnice ekspozycji są mierzone w jednostkach EV, Zmiano o 1 EV to różnica polegająca na dwukrotnej zmianie oświetlenia. Tak  więc +1EV oznacza dwa razy więcej światła, +2EV oznacza cztery razy więcej światła (bo to zmiana ilość x 2 x 2). Podobnie jest z -1EV - oznacza to dwa razy mniej światła itd. Współczesne dobre aparaty oferują automatyczny bracketing ekspozycji w zakresie od -2 do +2EV (rzadziej jest większy zakres, np. -3EV do +3 EV) przy ilości zdjęć od 3 (najczęściej) do 7 (to już rzadkie). ja korzystam w swoim Canonie 550D z bracketingu +/-2EV przy trzech zdjęciach. jest on bardzo wygodny, bo gdy w Canonach ustawi się samowyzwalacz na 2s, to bracketing wyzwala się jednym naciśnięciem spustu migawki. W Nikonach bracketing nie jest już tak dobrze zrealizowany, bo Nikon wstawia niezrozumiałe dla mnie przerwy (odstępy czasu pomiędzy zdjęciami bracketingu), co rodzi problemy przy fotografowaniu poruszających się obiektów. być może najnowsze aparaty Nikon już nie mają tego problemu, ale ich nie znam i tego dokładnie nie wiem.
Dzięki takiej realizacji bracketingu jaka jest w Canonie przy robieniu serii zdjęć z różną ekspozycją naciskamy tylko jeden raz spust migawki i po 2 s, jak drgania aparatu się już wygaszą, aparat sam robi 3 zdjęcia w bracketingu. W  przypadku używania aparatów z gorzej zaimplementowanym bracketingiem ekspozycji (nie takim jak w Canonie) trzeba użyć elektrycznego wężyka spustowego lub jakiegoś zdalnego wyzwalacza, by za każdym naciśnięciem spustu migawki nie powodować poruszenia aparatu, co jest bardzo prawdopodobne w przypadku długich czasów naświetlania. Zwykle dla zrobienia bracketingu trzeba albo przytrzymać dłużej spust migawki (ten na wężyku), albo naciskać go tyle razy, ile zdjęć potrzeba do zrobienia pełnej serii w bracketingu (np. 3, 5, 7 razy)

Ustawienia obiektywu 

1. Automatyka ustawiania ostrości (Autofocus) - wyłączona.
2. Przysłonę ustawić na wartość, która w serii testów (które należy przeprowadzić wcześniej) zapewniała uzyskanie najlepszej ostrości obrazu.
3. Odległość ustawiona na obiektywie powinna być tzw. odległością hiperfokalną, tj. ustawiona na taką wartość, przy której obiektyw już daje pełną ostrość w nieskończoności, chociaż nie jest ustawiony na nieskończoność. Zależnie od obiektywu może to być 1,5 m 3 m lub inna wartość - trzeba wykonać serię zdjęć i ocenić zdjęcia na dużym ekranie, by ustalić jaka wartość ma być ustawiona dla przysłony, zapewniającej najlepszą jakość obrazu.
4. Stabilizacja optyczna - wyłączona. Włączenie stabilizacji w określonych warunkach może popsuć zdjęcie składowe, gdy system akurat w momencie wykonywania zdjęcia zacznie zmieniać położenie grupy soczewek i szukać właściwego ich ustawienia. W trakcie trwania tego procesu obraz z obiektywu ze stabilizacją jest znacznie gorszej jakości

Mocowanie aparatu na głowicy panoramicznej. Punkt NPP (nodalny) obiektywu.

Najczęściej montuje się aparat na głowicy panoramicznej w ten sposób, aby zdjęcia składowe wykonywać w pionowej orientacji klatki obrazu (ang. portrait). Dzięki temu obracając aparatem wokół osi pionowej mamy pokrytą zdjęciami prawie całą widzialną sferę - zwykle za wyjątkiem zenitu i nadiru. Zenit to górna część sfery, widziana, jak patrzymy pionowo w górę., a nadir to część sfery, którą widzimy patrząc pionowo w dół. Najczęściej dla zapewnienia sobie kompletnego pokrycia sfery fotografuje się jeszcze zenit przechylając aparat na głowicy tak, by patrzył pionowo w górę, oraz nadir w ustawieniu aparatu skierowanego pionowo w dół. Oczywiście na tym zdjęciu nadiru sfotografujemy także nasz statyw, ale najlepiej nadir fotografować dopiero po odstawieniu statywu robić zdjęcie (lub zdjęcia) z ręki, Potem takie zdjęcie nadiru można w procesie postprodukcji wykorzystać do "zalatania" dziury w nadirze powstałej po usunięciu ze zdjęcia nadiru statywu.

Aparat na głowicy panoramicznej ustawić należy tak, aby zapewnić sobie obrót zestawi aparatu z obiektywem wokół osi pionowej przechodzącej przez tzw. punkt NPP (ang. No Paralax Point), który czasem jest nazywany także punktem nodalnym obiektywu. W sieci można znaleźć informacje , w którym miejscu znajduje się punkt nodalny różnych obiektywów. Te informacje zwykle wystarczą do prawidłowego ustawienia aparatu, ale dobrze jest nauczyć się samemu  jak zamocować aparat na głowicy, aby obrót aparatu odbywał się wokół osi przechodzącej przez punkt nodalny. 

Ile zdjęć na pełną panoramę 360°?

Kąt widzenia obiektywu ma ścisły związek z jego ogniskową. A z kąta widzenia i praktycznej wiedzy o tym z jak wielkimi zakładkami składowe zdjęcia panoramy powinny zachodzić na siebie wynika, ile zdjęć trzeba zrobić aby w efekcie uzyskać panoramę sferyczną. W sieci istnieją różne strony z kalkulatorami ilości zdjęć, jakie należy zrobić w celu uzyskania w efekcie ostatecznym pełnej panoramy. Jednym z kalkulatorów on-line jest Panoplanner  dostępny pod adresem https://panocatcher.com/panoplanner/.

Jeśli interesują Cię inne zagadnienia dotyczące wykonywania zdjęć panoramicznych, to przeczytaj inne moje artykuły na tej stronie z kategorii Technika:

• Mój sprzęt panoramiczny

• Jak oglądać panoramy 360° i wycieczki wirtualne.
• Niezbędny sprzęt i oprogramowanie

• Postprodukcja zdjęć panoramicznych